بیماری‌های ناحیه مقعد بسیار شایع هستند اما بسیاری از افراد به دلیل خجالت، سال‌ها درباره آن‌ها با پزشک صحبت نمی‌کنند. بواسیر، فیشر، فیستول و آبسه مقعدی علائم مشابهی مثل درد، خونریزی و تورم دارند، اما علت و درمان هر کدام متفاوت است. در این راهنمای کامل، این بیماری‌ها را به زبان ساده معرفی می‌کنیم و می‌گوییم چه زمانی درمان خانگی کافی است و چه زمانی باید به پزشک مراجعه کرد.
ساختار ناحیه مقعد
کانال مقعد حدود چهار سانتی‌متر انتهایی دستگاه گوارش است که رکتوم را به بیرون وصل می‌کند. دو عضله حلقوی به نام اسفنکتر داخلی و خارجی، کنترل دفع را بر عهده دارند. در دیواره کانال مقعد، بالشتک‌های عروقی وجود دارد که در حالت طبیعی به بسته ماندن کامل مقعد کمک می‌کنند؛ وقتی این بالشتک‌ها متورم و بیرون‌زده شوند، بواسیر ایجاد می‌شود. غدد کوچکی هم در این ناحیه هستند که عفونت آن‌ها منشأ آبسه و فیستول است.
بواسیر یا هموروئید
بواسیر شایع‌ترین بیماری مقعد است و تا نیمی از بزرگسالان تا ۵۰ سالگی آن را تجربه می‌کنند. یبوست، زور زدن، نشستن طولانی در توالت، بارداری و کم‌تحرکی مهم‌ترین عوامل آن هستند. بواسیر داخلی معمولاً با خونریزی روشن بدون درد و بواسیر خارجی با تورم و درد خود را نشان می‌دهد. همه چیز درباره درجه‌ها و علائم را در بواسیر چیست بخوانید.
درمان بواسیر
بیشتر موارد بواسیر با رژیم پرفیبر، آب کافی، نشستن در آب گرم و کرم‌ها یا شیاف‌های موضعی بهتر می‌شود؛ ببینید: درمان خانگی بواسیر و کرم و شیاف. اگر بواسیر بزرگ، مکرر یا همراه با خونریزی زیاد باشد، روش‌هایی مثل بستن با حلقه لاستیکی، لیزر یا جراحی لازم می‌شود که در عمل بواسیر و لیزر مقایسه کرده‌ایم.
فیشر مقعد
فیشر یک شکاف کوچک در پوست کانال مقعد است که معمولاً بعد از دفع مدفوع سفت ایجاد می‌شود. درد شدید و سوزش هنگام دفع که تا ساعت‌ها ادامه دارد، همراه با لکه خون روشن روی دستمال، علامت کلاسیک آن است. بیشتر فیشرهای حاد با درمان دارویی خوب می‌شوند. ببینید: فیشر مقعد.
آبسه و فیستول مقعد
وقتی یکی از غدد ناحیه مقعد عفونی شود، چرک جمع می‌شود و آبسه‌ای دردناک با تورم، قرمزی و گاهی تب ایجاد می‌کند. آبسه باید تخلیه شود: آبسه مقعدی. در حدود یک‌سوم بیماران بعد از تخلیه آبسه، یک مسیر یا کانال باریک بین داخل مقعد و پوست اطراف باقی می‌ماند که فیستول نام دارد و معمولاً با جراحی درمان می‌شود: فیستول مقعد.
سایر مشکلات شایع
- خارش مقعد: شایع و آزاردهنده، با علت‌هایی از رطوبت و بهداشت نادرست تا قارچ، کرمک و بواسیر. ببینید: خارش مقعد.
- بی‌اختیاری مدفوع: ناتوانی در کنترل گاز یا مدفوع که بیشتر بعد از زایمان یا جراحی‌های مقعد دیده می‌شود. ببینید: بی‌اختیاری مدفوع.
- زگیل تناسلی مقعد، پرولاپس رکتوم و کیست پیلونیدال هم از بیماری‌هایی هستند که جراح کولورکتال درمان می‌کند.
خونریزی مقعدی همیشه بواسیر نیست
خون روشن روی مدفوع یا دستمال بیشتر به دلیل بواسیر و فیشر است، اما سرطان روده بزرگ، پولیپ و بیماری‌های التهابی روده هم می‌توانند علائم مشابهی داشته باشند. به ویژه در افراد بالای ۴۰ تا ۴۵ سال، خونریزی همراه با تغییر اجابت مزاج، کاهش وزن یا کم‌خونی، یا داشتن سابقه خانوادگی سرطان روده، باید با کولونوسکوپی بررسی شود. ببینید: سرطان روده بزرگ.
پیشگیری از بیماری‌های مقعد
- روزانه ۲۵ تا ۳۰ گرم فیبر از سبزی، میوه، حبوبات و غلات کامل بخورید.
- روزانه هشت لیوان یا بیشتر آب بنوشید.
- به محض احساس دفع به توالت بروید و بیش از پنج دقیقه ننشینید.
- از زور زدن و استفاده از تلفن همراه در توالت پرهیز کنید.
- فعالیت بدنی منظم داشته باشید و از نشستن طولانی پرهیز کنید.
- ناحیه را با آب ولرم بشویید و خشک نگه دارید.
به کدام پزشک مراجعه کنیم؟
جراح کولورکتال (فوق تخصص جراحی روده بزرگ و مقعد) و جراح عمومی متخصصان اصلی بیماری‌های مقعد هستند. فوق تخصص گوارش هم در تشخیص علت خونریزی و درمان یبوست نقش دارد. فهرست پزشکان بواسیر، فیشر و فیستول در شهرها: دکتر بواسیر و فیشر خوب در تهران، دکتر بواسیر و فیشر خوب در کرمان و دکتر بواسیر و فیشر خوب در یزد. برای آشنایی با کل دستگاه گوارش، راهنمای جامع بیماری‌های گوارشی را بخوانید.
باورهای نادرست درباره بیماری‌های مقعد
- بواسیر با نشستن روی سطح سرد ایجاد می‌شود: نشستن روی سطح سرد علت بواسیر نیست؛ یبوست و زور زدن علت اصلی است.
- هر خونریزی مقعدی بواسیر است: فیشر، پولیپ و سرطان روده هم می‌توانند خونریزی ایجاد کنند.
- عمل بواسیر همیشه بسیار دردناک است: روش‌های سرپایی و کم‌تهاجمی امروز درد بسیار کمتری دارند.
- فیستول با آنتی‌بیوتیک درمان می‌شود: بیشتر فیستول‌ها به جراحی نیاز دارند.
بیماری‌های مقعد در بارداری و بعد از زایمان
بارداری به دلیل افزایش فشار رحم بر رگ‌های لگن، تغییرات هورمونی و یبوست، زمینه بواسیر را فراهم می‌کند و زور زدن در زایمان طبیعی هم ممکن است بواسیر یا فیشر ایجاد یا تشدید کند. در این دوران، تمرکز درمان بر جلوگیری از یبوست با فیبر و آب کافی، نشستن در آب ولرم و استفاده از کرم‌های موضعی ایمن با نظر پزشک است. بیشتر بواسیرهای بارداری چند هفته تا چند ماه بعد از زایمان کوچک‌تر می‌شوند و جراحی به‌ندرت در این دوره لازم است.
آسیب عضلات اسفنکتر در زایمان‌های سخت ممکن است بعدها به بی‌اختیاری گاز یا مدفوع منجر شود. اگر بعد از زایمان چنین مشکلی دارید، خجالت نکشید و با پزشک مشورت کنید؛ تمرین‌های کف لگن و فیزیوتراپی در بیشتر موارد بسیار کمک‌کننده هستند.
خجالت را کنار بگذارید
بسیاری از بیماران سال‌ها با درد، خونریزی یا ترشح زندگی می‌کنند و به دلیل خجالت به پزشک مراجعه نمی‌کنند. برای جراحان و پزشکان گوارش، معاینه ناحیه مقعد یک معاینه کاملاً معمول است که چند دقیقه طول می‌کشد. مراجعه به‌موقع، درمان را ساده‌تر می‌کند؛ فیشر حاد با دارو خوب می‌شود در حالی که فیشر مزمن ممکن است جراحی لازم داشته باشد، و آبسه‌ای که به موقع تخلیه شود کمتر به فیستول پیچیده تبدیل می‌شود.
کیست پیلونیدال
کیست پیلونیدال در شکاف بالای باسن ایجاد می‌شود و گاهی با آبسه مقعدی اشتباه گرفته می‌شود. این کیست بیشتر در مردان جوان پرمو و افرادی که زیاد می‌نشینند دیده می‌شود و درمان آن تخلیه و در موارد مکرر جراحی است.
پرسش‌های رایج
فرق بواسیر و فیشر چیست؟
بواسیر تورم رگ‌های ناحیه مقعد است و اغلب بدون درد خونریزی می‌کند، اما فیشر شکاف پوست است و درد شدید هنگام و بعد از دفع ایجاد می‌کند.
آیا بواسیر خودبه‌خود خوب می‌شود؟
بسیاری از بواسیرهای خفیف با اصلاح رژیم و درمان موضعی در چند روز تا چند هفته بهتر می‌شوند.
آیا بیماری‌های مقعد به سرطان تبدیل می‌شوند؟
بواسیر و فیشر به سرطان تبدیل نمی‌شوند، اما چون علائم مشابهی دارند، خونریزی مقعدی باید توسط پزشک بررسی شود.
جمع‌بندی
بواسیر، فیشر، آبسه، فیستول و خارش مقعد شایع‌ترین بیماری‌های این ناحیه هستند. رژیم پرفیبر، آب کافی و عادت‌های درست اجابت مزاج پایه پیشگیری و درمان است. آبسه نیاز به تخلیه فوری دارد و خونریزی مقعدی، به‌خصوص بعد از ۴۰ سالگی، باید بررسی شود.
دکتر بواسیر و فیشر در شهرهای مختلف
این مطلب برای آگاهی عمومی نوشته شده و جای معاینه و تشخیص پزشک را نمی‌گیرد.
۱۴ پاسخ