سیروز کبدی؛ علائم، مراحل، عوارض و درمان سیروز کبد

سیروز کبدی مرحله‌ای از آسیب مزمن کبد است که در آن بافت سالم به تدریج با بافت جوشگاهی جایگزین می‌شود و کبد نمی‌تواند به‌خوبی کار کند. سیروز ممکن است سال‌ها بی‌علامت باشد. با تشخیص و درمان به‌موقع علت، پیشرفت آن را می‌توان کند یا متوقف کرد. این مقاله زیرمجموعه راهنمای کامل بیماری‌های کبد است.

علت‌های سیروز

• هپاتیت B و C مزمن. ببینید: هپاتیت B و هپاتیت C.
• کبد چرب متابولیک پیشرفته. ببینید: کبد چرب.
• مصرف طولانی الکل.
• هپاتیت خودایمنی. ببینید: هپاتیت خودایمنی.
• بیماری‌های مجاری صفراوی مثل کلانژیت صفراوی اولیه.
• بیماری‌های ارثی مثل ویلسون و هموکروماتوز.
• برخی داروها و سموم.

سیروز جبران‌شده و جبران‌نشده

در سیروز جبران‌شده، کبد با وجود آسیب هنوز کارهای اصلی خود را انجام می‌دهد و بیمار ممکن است فقط خستگی داشته باشد. در سیروز جبران‌نشده، عوارضی مثل آسیت، خونریزی واریس، زردی یا گیجی کبدی ظاهر می‌شود. پزشکان با معیارهایی مثل امتیاز چایلد ـ پیو و MELD شدت بیماری را می‌سنجند.

علائم و عوارض سیروز

• خستگی، ضعف و کاهش وزن عضلانی.
• زردی پوست و چشم.
• آسیت: تجمع مایع در شکم و تورم پاها.
• واریس مری و معده که ممکن است خونریزی شدید کند.
• انسفالوپاتی کبدی: گیجی، خواب‌آلودگی، تغییر رفتار و لرزش دست.
• خارش پوست و کبودی آسان.
• رگ‌های عنکبوتی پوست و قرمزی کف دست.
• افزایش خطر سرطان کبد. ببینید: سرطان کبد.

تشخیص

آزمایش‌های خون (آلبومین، بیلی‌روبین، INR، پلاکت)، سونوگرافی و فیبرواسکن روش‌های اصلی تشخیص هستند. فیبرواسکن بدون سوزن، سفتی کبد را اندازه می‌گیرد و در بسیاری از بیماران جایگزین نمونه‌برداری شده است. آندوسکوپی برای بررسی واریس مری انجام می‌شود. ببینید: فیبرواسکن کبد.

درمان سیروز

• درمان علت: داروهای ضدویروسی، قطع الکل، کاهش وزن، درمان بیماری خودایمنی.
• بستن واریس‌ها با آندوسکوپی و داروهای کاهنده فشار ورید باب مثل پروپرانولول یا کاروِدیلول.
• محدودیت نمک و داروهای ادرارآور برای آسیت.
• لاکتولوز و ریفاکسیمین برای پیشگیری و درمان انسفالوپاتی.
• سونوگرافی هر شش ماه برای غربالگری سرطان کبد.
• واکسن‌های هپاتیت A و B، آنفولانزا و پنوموکوک.
• پیوند کبد برای سیروز پیشرفته.

تغذیه و مراقبت در سیروز

بیماران سیروزی در معرض سوء تغذیه و تحلیل عضلات هستند؛ بنابراین پروتئین کافی و وعده‌های متعدد، شامل یک میان‌وعده شبانه، توصیه می‌شود. محدودیت پروتئین که قبلاً رایج بود، دیگر توصیه نمی‌شود. نمک باید محدود شود. مسکن‌های ضدالتهابی مثل ایبوپروفن خطرناک‌اند و استامینوفن هم باید با دوز محدود مصرف شود. الکل باید کاملاً قطع شود.

سیروز نیاز به پیگیری مستمر با فوق تخصص گوارش و کبد دارد: دکتر کبد خوب در تهران، دکتر کبد خوب در ارومیه و دکتر کبد خوب در سمنان.

پرسش‌های رایج

جمع‌بندی

سیروز مرحله پیشرفته آسیب مزمن کبد است که با هپاتیت‌ها، کبد چرب، الکل و بیماری‌های خودایمنی ایجاد می‌شود. درمان علت، پیشگیری از عوارض مثل خونریزی واریس و آسیت، تغذیه مناسب و غربالگری سرطان کبد هر شش ماه، اجزای اصلی مراقبت هستند و پیوند کبد برای موارد پیشرفته مطرح است.

این مطلب برای آگاهی عمومی نوشته شده و جای معاینه و تشخیص پزشک را نمی‌گیرد.